Khi giấy phép bị thu hồi, các hợp đồng đã ký trước đó không tự động vô hiệu, nhưng bạn không còn được thực hiện phần việc cần giấy phép. Hợp đồng rơi vào tình trạng không thể thực hiện tiếp một cách hợp pháp, và bạn phải xử lý theo điều khoản đã ký cùng các quy định của Bộ luật Dân sự 2015: thoả thuận chấm dứt, hoàn tiền, chuyển giao cho bên đủ điều kiện, và bồi thường thiệt hại nếu có lỗi.
Nhiều cơ sở sau khi nhận quyết định thu hồi chỉ lo khiếu nại, để mặc khách hàng tự tìm hiểu. Đó là cách nhanh nhất để biến một vụ hành chính thành hàng loạt tranh chấp dân sự. Bài này viết cho cả hai phía: bên bị thu hồi giấy cần làm gì với từng loại hợp đồng, và khách hàng, đối tác có quyền gì.
Hợp đồng còn hiệu lực nhưng không thực hiện tiếp được
Hợp đồng ký khi bạn còn giấy phép hợp lệ là hợp đồng có hiệu lực từ lúc giao kết. Việc giấy bị thu hồi sau đó không làm hợp đồng trở thành vô hiệu ngược về quá khứ; những phần đã thực hiện hợp pháp trước ngày thu hồi vẫn là thực hiện hợp lệ, tiền đã thanh toán cho phần đó là đúng.
Từ ngày quyết định thu hồi có hiệu lực, phần việc chưa làm mà đòi hỏi giấy phép thì bạn không được làm nữa. Tiếp tục làm là hoạt động không có giấy phép. Như vậy hợp đồng còn đó, nhưng nghĩa vụ của bạn không thực hiện được một cách hợp pháp. Bộ luật Dân sự có các quy định về chấm dứt hợp đồng khi không thể thực hiện, về trách nhiệm khi vi phạm nghĩa vụ, và về hoàn trả những gì đã nhận.
Khác biệt quan trọng là hợp đồng ký sau khi giấy đã bị thu hồi. Nếu đối tượng hợp đồng là hoạt động bạn không còn được phép làm, hợp đồng đó có nguy cơ bị coi là vô hiệu, và bên kia không biết tình trạng giấy phép có thể đòi bồi thường. Vì vậy ngay khi quyết định có hiệu lực, dừng ký mới cho phần việc đó.
Từng loại hợp đồng và hướng xử lý
Bảng sau là hướng xử lý thường gặp. Điều khoản cụ thể trong hợp đồng của bạn, như phạt vi phạm, chấm dứt, bất khả kháng, sẽ quyết định chi tiết.
| Loại hợp đồng | Tình trạng | Hướng xử lý thường gặp |
|---|---|---|
| Khách đã trả trước, chưa nhận dịch vụ | Bạn không giao được phần đã thu tiền | Hoàn tiền phần chưa thực hiện; thoả thuận chuyển cho bên khác đủ điều kiện nếu khách đồng ý |
| Đơn hàng đang sản xuất, chưa giao | Sản phẩm thuộc phạm vi bị thu hồi | Dừng sản xuất; thông báo khách; thoả thuận huỷ đơn, xử lý nguyên liệu, tiền cọc |
| Hợp đồng dịch vụ dài hạn, trả theo kỳ | Phần đã làm hợp lệ, phần sau không làm được | Quyết toán đến ngày thu hồi; chấm dứt phần còn lại; hỗ trợ bàn giao cho bên mới |
| Hợp đồng mua nguyên liệu, thuê thiết bị | Bạn là bên mua, không còn dùng tới | Xem điều khoản chấm dứt; thương lượng giảm khối lượng; lỗi của bạn nên khó viện dẫn bất khả kháng |
| Hợp đồng thuê mặt bằng | Mặt bằng có thể còn dùng cho việc khác | Không tự chấm dứt; cân nhắc dùng cho hoạt động khác hợp lệ hoặc thương lượng trả mặt bằng |
| Hợp đồng lao động | Một số vị trí không còn việc | Xử lý theo pháp luật lao động: bố trí việc khác, thoả thuận, hoặc thủ tục chấm dứt đúng quy định |
Điểm chung: mọi thoả thuận thay đổi nên lập thành văn bản, có chữ ký hai bên. Thoả thuận miệng trong lúc rối ren dễ trở thành tranh chấp vài tháng sau.
Bất khả kháng và điều khoản thay đổi pháp luật
Câu hỏi đầu tiên của nhiều cơ sở là có thể viện dẫn bất khả kháng để khỏi bồi thường không. Bộ luật Dân sự 2015 mô tả sự kiện bất khả kháng là sự kiện xảy ra một cách khách quan, không thể lường trước được và không thể khắc phục được mặc dù đã áp dụng mọi biện pháp cần thiết và khả năng cho phép. Giấy phép bị thu hồi vì vi phạm của chính cơ sở thì rất khó coi là khách quan.
Tình huống khác hẳn khi giấy bị chấm dứt vì lý do không do bạn gây ra, ví dụ chính sách thay đổi, quy hoạch thay đổi, hoặc quyết định thu hồi sau đó bị huỷ vì sai. Khi đó lập luận về bất khả kháng, hoặc về hoàn cảnh thay đổi cơ bản, có cơ sở hơn, nhưng vẫn tuỳ từng vụ.
Nhiều hợp đồng thương mại có điều khoản riêng về "thay đổi pháp luật" hoặc về việc một bên mất giấy phép. Hãy đọc kỹ điều khoản này trước khi viết thư cho đối tác. Có hợp đồng quy định bên mất giấy phép phải báo ngay trong một thời hạn ngắn, chậm báo là vi phạm thêm một nghĩa vụ.
Trình tự xử lý trong hai tuần đầu
Hai tuần đầu sau quyết định thu hồi quyết định phần lớn chi phí về sau. Làm theo thứ tự để tránh bỏ sót khách hàng nào.
- Lập danh sách đầy đủ hợp đồng, đơn hàng đang mở, chia theo loại như bảng trên; ghi số tiền đã nhận, phần đã thực hiện.
- Đọc điều khoản thông báo, chấm dứt, phạt vi phạm, bất khả kháng của từng hợp đồng lớn.
- Gửi thông báo bằng văn bản cho từng khách hàng, đối tác: nói rõ việc không thực hiện tiếp được, từ ngày nào, và phương án đề xuất.
- Ưu tiên khách cá nhân đã trả tiền trước; hoàn tiền nhanh giảm đáng kể nguy cơ khiếu nại, tố cáo.
- Với khách muốn tiếp tục dịch vụ, giới thiệu hoặc chuyển giao cho bên đủ điều kiện nếu hợp đồng và pháp luật cho phép, có văn bản ba bên.
- Ghi sổ mọi thoả thuận, khoản hoàn trả, bồi thường; giữ chứng từ chuyển khoản.
- Song song, chuẩn bị khiếu nại hoặc khởi kiện quyết định thu hồi nếu thấy có căn cứ, nhưng không dùng việc này làm lý do trì hoãn hoàn tiền.
Bước cuối đáng nhấn mạnh: kể cả khi bạn tin quyết định thu hồi sai và sẽ khiếu nại, khách hàng không phải chờ kết quả đó mới được nhận lại tiền.
Nhìn từ phía khách hàng, đối tác: quyền của họ
Quyền được thông báo kịp thời. Bên bị thu hồi giấy có nghĩa vụ hợp tác, thông báo cho bên kia những thông tin ảnh hưởng tới việc thực hiện hợp đồng. Bị giữ im lặng tới ngày giao hàng mới biết là cơ sở để đòi bồi thường thiệt hại phát sinh do không kịp tìm bên thay thế.
Quyền được hoàn trả phần chưa thực hiện. Tiền đã trả cho phần việc chưa nhận được phải được hoàn lại. Khách nên yêu cầu bằng văn bản, nêu số tiền và căn cứ.
Quyền đòi bồi thường khi có thiệt hại. Nếu khách phải thuê bên khác với chi phí cao hơn, chịu phạt với bên thứ ba vì chậm tiến độ, thiệt hại đó có thể được yêu cầu bồi thường khi bên bị thu hồi giấy có lỗi. Cần chứng cứ về thiệt hại thực tế.
Quyền không nhận chuyển giao. Bên bị thu hồi giấy có thể đề xuất chuyển sang bên khác, nhưng khách không bắt buộc phải đồng ý. Khách có quyền chọn chấm dứt và nhận lại tiền.
Nghĩa vụ hạn chế thiệt hại. Khách cũng có nghĩa vụ áp dụng biện pháp hợp lý để hạn chế thiệt hại, như sớm tìm bên thay thế. Thiệt hại phát sinh vì cố tình chờ đợi có thể không được bồi thường toàn bộ.
Ví dụ giả định: trung tâm đào tạo bị thu hồi giấy giữa khoá học
Một trung tâm đào tạo nghề ở Thái Nguyên bị thu hồi giấy phép hoạt động giữa chừng, khi đang có ba lớp học dở, mỗi lớp vài chục học viên đã đóng đủ học phí cả khoá. Học viên biết tin qua mạng xã hội trước khi trung tâm kịp nói gì, và trong hai ngày, trang của trung tâm nhận hàng trăm bình luận đòi tiền.
Cách xử lý tốt nhất trong tình huống này gồm ba phần. Thứ nhất, thông báo chính thức bằng văn bản tới từng học viên ngay khi quyết định có hiệu lực: lớp dừng từ ngày nào, phần học phí tương ứng số buổi chưa học được tính thế nào, khi nào hoàn. Thứ hai, liên hệ một cơ sở đào tạo khác đủ điều kiện để đề xuất cho học viên học tiếp phần còn lại, người nào muốn chuyển thì lập thoả thuận ba bên, người nào muốn nhận tiền thì hoàn tiền. Thứ ba, cấp giấy xác nhận kết quả các học phần đã học hợp lệ trước ngày thu hồi, để học viên có căn cứ khi học tiếp nơi khác.
Trung tâm làm được ba việc này thường giảm hẳn số đơn khiếu nại, tố cáo, và giữ được uy tín cho lần xin giấy sau. Trung tâm im lặng, hẹn lần hẹn lữa, sẽ phải đối mặt với khiếu nại hàng loạt, có khi cả yêu cầu xử lý theo hướng nặng hơn.
Khi nào nên nhờ luật sư
Với vài đơn hàng nhỏ, khách đồng ý nhận lại tiền, chủ cơ sở tự xử lý được. Nên có người làm nghề pháp lý khi: có hợp đồng giá trị lớn với điều khoản phạt nặng; đối tác là doanh nghiệp nước ngoài hoặc có điều khoản trọng tài; nhiều khách cùng yêu cầu một lúc và có dấu hiệu khiếu nại tập thể; hoặc bạn định khởi kiện quyết định thu hồi và cần giữ lập luận thống nhất với cách xử lý hợp đồng.
Một điểm hay bị bỏ qua: nội dung bạn viết trong thư gửi khách hàng có thể được dùng trong vụ khiếu nại quyết định thu hồi. Thư thừa nhận vi phạm một cách tuỳ tiện, hoặc ngược lại đổ hết lỗi cho cơ quan nhà nước, đều có thể gây bất lợi. Nếu chưa chắc nên viết thế nào, bạn có thể hỏi luật sư trên AI Cố Vấn trước khi gửi những thư quan trọng nhất.
Câu hỏi thường gặp
Giấy phép bị thu hồi thì hợp đồng đã ký có tự động bị huỷ không?
Không tự động. Hợp đồng ký khi còn giấy phép vẫn có hiệu lực, nhưng phần việc cần giấy phép không được thực hiện tiếp. Các bên phải xử lý theo điều khoản hợp đồng và Bộ luật Dân sự: chấm dứt, hoàn trả, bồi thường nếu có lỗi.
Có thể viện dẫn bất khả kháng khi bị thu hồi giấy phép không?
Khó, nếu giấy bị thu hồi do vi phạm của chính mình, vì bất khả kháng đòi hỏi sự kiện khách quan. Nếu nguyên nhân hoàn toàn ngoài tầm kiểm soát, như chính sách thay đổi, lập luận này có cơ sở hơn nhưng vẫn tuỳ từng vụ.
Khách đã đặt cọc có được nhận lại tiền cọc không?
Phần tiền trả cho việc chưa thực hiện phải được hoàn lại. Về tiền cọc, nếu bên nhận cọc là bên không thực hiện được hợp đồng vì lỗi của mình, khách có thể có quyền đòi theo thoả thuận đặt cọc. Đọc kỹ điều khoản đặt cọc trong hợp đồng.
Có được chuyển hợp đồng cho công ty khác có giấy phép làm thay không?
Có thể, nếu khách hàng đồng ý và bên nhận chuyển giao đủ điều kiện. Nên lập văn bản ba bên ghi rõ trách nhiệm từng bên. Không được tự ý chuyển mà không báo khách, và không được dùng bên khác làm danh nghĩa để mình tiếp tục làm.
Đang khiếu nại quyết định thu hồi thì có được tiếp tục thực hiện hợp đồng không?
Không, trừ khi có quyết định tạm đình chỉ thi hành quyết định thu hồi. Khiếu nại không tự làm dừng hiệu lực quyết định. Trong lúc chờ, vẫn phải xử lý hợp đồng như giấy đã bị thu hồi.
Khách hàng nên làm gì khi phát hiện bên cung cấp bị thu hồi giấy phép?
Gửi văn bản yêu cầu bên kia xác nhận tình trạng, nêu phương án và thời hạn hoàn tiền. Đồng thời sớm tìm bên thay thế để hạn chế thiệt hại, giữ chứng từ về chi phí phát sinh để yêu cầu bồi thường nếu có.