Có. Quyết định của toà công nhận sự thoả thuận của các đương sự có hiệu lực pháp luật ngay sau khi ban hành, không bị kháng cáo, kháng nghị theo thủ tục phúc thẩm, và được thi hành như một bản án. Nếu bên kia không tự nguyện làm theo, bạn có thể yêu cầu cơ quan thi hành án dân sự tổ chức thi hành. Quyết định này chỉ có thể bị xem lại theo thủ tục đặc biệt khi có căn cứ như thoả thuận bị nhầm lẫn, lừa dối, đe doạ, cưỡng ép hoặc vi phạm điều cấm, trái đạo đức xã hội.
Có hai con đường hoà giải ở toà: hoà giải trong quá trình giải quyết vụ án theo Bộ luật Tố tụng dân sự 2015, và hoà giải trước khi toà thụ lý theo Luật Hoà giải, đối thoại tại Toà án 2020. Kết quả cuối cùng của cả hai đều là một quyết định công nhận có hiệu lực ngay. Bài này giải thích sự khác nhau giữa biên bản và quyết định, vì sao không kháng cáo được, và những điều nên cân nhắc trước khi ký. Hoà giải thương mại ngoài toà có cơ chế công nhận riêng, ở đây chỉ nhắc.
Biên bản hoà giải thành chưa phải là đích
Khi các bên thống nhất được với nhau tại phiên hoà giải, toà lập biên bản hoà giải thành. Nhiều người nghĩ ký xong biên bản là xong vụ. Thực ra theo Bộ luật Tố tụng dân sự 2015, biên bản chỉ là bước trung gian: luật dành cho các đương sự một thời hạn ngắn để suy nghĩ lại, và chỉ khi hết thời hạn đó mà không ai thay đổi ý kiến, thẩm phán mới ra quyết định công nhận sự thoả thuận.
Trong khoảng giữa biên bản và quyết định, bất kỳ bên nào cũng có thể thay đổi ý kiến. Khi đó toà không ra quyết định công nhận mà tiếp tục giải quyết vụ án theo thủ tục chung, đưa ra xét xử nếu cần. Vì vậy, nếu bạn đã ký biên bản nhưng sau đó phát hiện mình hiểu sai một điểm quan trọng, đây là lúc duy nhất có thể rút lại một cách đơn giản. Số ngày cụ thể của thời hạn này, cách tính, thuộc mảng thời hạn.
Với hoà giải theo Luật Hoà giải, đối thoại tại Toà án 2020, cũng có biên bản ghi nhận kết quả hoà giải, sau đó toà xem xét và ra quyết định công nhận kết quả hoà giải thành nếu đủ điều kiện. Một khi quyết định công nhận đã ra, hai bên không còn đường thay đổi ý kiến tự do nữa.
So sánh quyết định công nhận với bản án
Hai loại văn bản có cùng giá trị thi hành nhưng khác nhau về con đường xét lại.
| Tiêu chí | Bản án sơ thẩm | Quyết định công nhận sự thoả thuận |
|---|---|---|
| Hình thành từ | Toà xét xử, đánh giá chứng cứ | Các bên tự thoả thuận, toà kiểm tra tính hợp pháp |
| Thời điểm có hiệu lực | Khi hết thời hạn kháng cáo, kháng nghị mà không ai phản đối | Ngay khi ban hành |
| Kháng cáo phúc thẩm | Được | Không |
| Xem lại theo thủ tục đặc biệt | Giám đốc thẩm, tái thẩm khi có căn cứ | Giám đốc thẩm, tái thẩm khi có căn cứ về sự tự nguyện hoặc nội dung trái luật |
| Thi hành | Theo Luật Thi hành án dân sự | Theo Luật Thi hành án dân sự, như bản án |
Điểm khác lớn nhất: với bản án, bạn có một cấp phúc thẩm để sửa sai. Với quyết định công nhận, cửa đó không có, vì chính bạn đã đồng ý nội dung. Đây là lý do cần đọc kỹ trước khi ký biên bản.
Khi nào quyết định công nhận bị xem lại
Thoả thuận bị nhầm lẫn. Một bên hiểu sai về đối tượng hoặc nội dung chủ yếu của thoả thuận, ví dụ giả định tưởng nhận thửa đất phía trước nhưng biên bản ghi thửa phía sau. Phải chứng minh được sự nhầm lẫn là có thật và quan trọng.
Bị lừa dối, đe doạ, cưỡng ép. Bên kia che giấu thông tin quan trọng, đưa thông tin sai, hoặc ép buộc. Đây là các căn cứ liên quan tới sự tự nguyện, là nền móng của mọi thoả thuận.
Nội dung vi phạm điều cấm của luật, trái đạo đức xã hội. Ví dụ thoả thuận định đoạt tài sản của người thứ ba không tham gia, hoặc thoả thuận về con chung trái lợi ích của trẻ. Toà lẽ ra không được công nhận những thoả thuận như vậy.
Vi phạm thủ tục nghiêm trọng. Ví dụ người tham gia hoà giải không có quyền đại diện hợp lệ. Trường hợp này cần chứng cứ cụ thể về thủ tục.
Không phải căn cứ: đổi ý vì thấy thiệt. Sau khi ký, cảm thấy mình nhận ít quá không phải là lý do để xem lại. Luật bảo vệ sự ổn định của thoả thuận tự nguyện.
Thuận tình ly hôn: trường hợp hay gặp nhất
Phần lớn quyết định công nhận mà người dân gặp là quyết định công nhận thuận tình ly hôn và sự thoả thuận của các đương sự. Hai vợ chồng thống nhất được việc ly hôn, nuôi con, cấp dưỡng, chia tài sản, toà ra quyết định công nhận. Quyết định có hiệu lực ngay, quan hệ hôn nhân chấm dứt từ đó, mỗi bên có thể làm thủ tục hộ tịch và các việc dân sự khác.
Điều hay bị bỏ qua là phần tài sản và nợ chung. Một số cặp vợ chồng vội ly hôn, ghi chung chung "tài sản tự thoả thuận" hoặc không nhắc tới khoản vay ngân hàng. Khi có hiệu lực ngay, quyết định không có phúc thẩm để bổ sung. Phần tài sản chưa được giải quyết có thể đem ra toà giải quyết bằng vụ án khác, nhưng tốn thêm thời gian và công sức. Nếu có nhà đất, công ty chung, nợ lớn, nên rà soát kỹ thoả thuận trước khi ký biên bản.
Về con chung, toà chỉ công nhận thoả thuận nếu bảo đảm quyền lợi chính đáng của con. Thoả thuận mức cấp dưỡng quá thấp hay sắp xếp nuôi con bất hợp lý có thể bị toà không công nhận ngay từ đầu. Đây là một lớp bảo vệ, nhưng không thay được sự cân nhắc của chính hai người.
Trước khi ký biên bản hoà giải thành
Vì sau quyết định công nhận gần như không còn đường sửa, những việc dưới đây nên làm trước.
- Đọc lại toàn bộ biên bản, không chỉ phần tóm tắt thẩm phán đọc to. Chú ý số tiền, diện tích, thời hạn trả, người nhận.
- Kiểm tên tài sản: số thửa, số tờ bản đồ, biển số xe, số tài khoản. Sai một con số là có thể phải đi cải chính hoặc không thi hành được.
- Hỏi: nếu bên kia không làm đúng hạn thì sao. Thoả thuận nên ghi rõ hậu quả, chẳng hạn lãi chậm trả hoặc phương thức thi hành.
- Xem có phần nào chưa được nói tới: nợ chung, tài sản đứng tên người khác, quyền của người thứ ba. Phần bỏ sót có thể thành vụ kiện sau.
- Nếu còn băn khoăn, đề nghị ghi nhận đến phiên sau, đừng ký khi chưa hiểu. Hoà giải là tự nguyện, không ai buộc bạn ký trong một buổi.
- Ghi lại thời hạn thay đổi ý kiến sau khi ký biên bản để biết mình còn bao lâu nếu phát hiện vấn đề.
Những ai có vụ việc giá trị lớn nên nhờ luật sư đọc dự thảo thoả thuận. Chi phí cho một buổi đọc kỹ thường nhỏ hơn rất nhiều so với một thoả thuận sai không còn đường sửa.
Biên bản hoà giải ở thôn, ở xã không giống quyết định của toà
Nhiều người nhầm biên bản hoà giải ở tổ hoà giải thôn, tổ dân phố, hay biên bản hoà giải tranh chấp đất đai tại uỷ ban cấp xã với quyết định công nhận của toà. Các biên bản này ghi nhận ý chí của các bên và có giá trị như một thoả thuận dân sự, nhưng tự chúng không phải là văn bản để cơ quan thi hành án cưỡng chế. Nếu một bên không làm theo, bên kia không thể cầm biên bản đó đi yêu cầu thi hành án ngay.
Muốn kết quả hoà giải ngoài toà có giá trị thi hành, các bên có thể yêu cầu toà công nhận kết quả hoà giải thành ngoài toà theo thủ tục giải quyết việc dân sự của Bộ luật Tố tụng dân sự 2015, nếu đáp ứng điều kiện. Khi toà ra quyết định công nhận, kết quả đó mới được thi hành như bản án. Thủ tục này có điều kiện, hồ sơ và thời hạn riêng; hoà giải thương mại có khung pháp lý riêng nữa.
Riêng với tranh chấp đất đai, hoà giải tại uỷ ban cấp xã là bước bắt buộc trước khi khởi kiện với một số loại tranh chấp. Biên bản hoà giải không thành ở đây là giấy tờ cần có để toà nhận đơn, còn biên bản hoà giải thành mà có thay đổi về ranh giới, người sử dụng đất thì cần thêm thủ tục đăng ký biến động với cơ quan đất đai. Một tờ biên bản ký ở xã chưa làm thay đổi gì trên hồ sơ địa chính.
Thi hành quyết định công nhận khi bên kia không làm
Vì quyết định công nhận có giá trị thi hành như bản án, bên được hưởng có quyền làm đơn yêu cầu cơ quan thi hành án dân sự tổ chức thi hành khi bên kia không tự nguyện. Hồ sơ gồm đơn yêu cầu và bản sao quyết định công nhận. Sau sắp xếp 2025, hỏi bộ phận một cửa tại tỉnh để biết đơn vị thi hành án phụ trách địa bàn của bên phải thi hành.
Thoả thuận càng rõ thì thi hành càng dễ. Một quyết định ghi "bên B trả cho bên A số tiền X trước ngày Y" thi hành đơn giản hơn nhiều so với "hai bên tự sắp xếp việc giao nhà". Nếu nội dung mơ hồ, cơ quan thi hành án có thể phải đề nghị toà giải thích, kéo dài thêm thời gian.
Nếu bên phải thi hành cố tình tẩu tán tài sản, bên được thi hành có thể đề nghị áp dụng biện pháp bảo đảm thi hành án như phong toả tài khoản, tạm dừng việc đăng ký chuyển dịch tài sản. Các biện pháp này có điều kiện riêng theo luật thi hành án dân sự.
Câu hỏi thường gặp
Ký biên bản hoà giải thành rồi có được đổi ý không?
Được, nhưng chỉ trong thời hạn luật định sau khi lập biên bản và trước khi toà ra quyết định công nhận. Nếu một bên thay đổi ý kiến trong thời hạn đó, toà tiếp tục giải quyết vụ án. Sau khi đã có quyết định công nhận thì không đổi ý tự do được nữa.
Quyết định công nhận thuận tình ly hôn có kháng cáo được không?
Không. Quyết định công nhận thuận tình ly hôn và sự thoả thuận của các đương sự có hiệu lực ngay, không bị kháng cáo, kháng nghị theo thủ tục phúc thẩm. Chỉ có thể bị xem xét lại theo thủ tục giám đốc thẩm, tái thẩm khi có căn cứ về sự tự nguyện hoặc nội dung trái luật.
Hoà giải tại toà theo Luật Hoà giải, đối thoại khác gì hoà giải trong vụ án?
Hoà giải theo Luật Hoà giải, đối thoại tại Toà án 2020 diễn ra trước khi toà thụ lý vụ án, do hoà giải viên tại toà chủ trì. Hoà giải trong vụ án diễn ra sau khi thụ lý, do thẩm phán chủ trì. Kết quả thành đều được toà ra quyết định công nhận có hiệu lực.
Bên kia không làm theo quyết định công nhận thì phải kiện lại không?
Không cần kiện lại. Quyết định công nhận có giá trị thi hành như bản án. Bạn làm đơn yêu cầu thi hành án gửi cơ quan thi hành án dân sự có thẩm quyền, kèm bản sao quyết định. Lưu ý thời hiệu yêu cầu thi hành án, xem bên mảng thời hạn.
Có thể yêu cầu xem lại quyết định công nhận vì thấy mình chịu thiệt không?
Chỉ thấy thiệt không phải căn cứ. Phải chứng minh thoả thuận bị nhầm lẫn, lừa dối, đe doạ, cưỡng ép, hoặc vi phạm điều cấm, trái đạo đức xã hội, hay có vi phạm thủ tục nghiêm trọng. Gửi đơn đề nghị tới người có thẩm quyền kháng nghị kèm chứng cứ.
Hoà giải thành một phần thì phần còn lại xử lý sao?
Phần các bên thoả thuận được có thể được toà ghi nhận, còn phần chưa thống nhất sẽ được đưa ra xét xử. Cách xử lý cụ thể phụ thuộc vào việc các phần có tách rời được không. Hỏi thẩm phán phụ trách để biết phần nào sẽ có hiệu lực ngay.