Bản án, quyết định phúc thẩm có hiệu lực pháp luật kể từ ngày tuyên án hoặc ngày ra quyết định. Từ lúc đó, người phải thi hành có nghĩa vụ thi hành, người được thi hành có quyền yêu cầu thi hành. Việc bạn gửi đơn đề nghị giám đốc thẩm hay tái thẩm không làm bản án ngừng hiệu lực, và tự nó không làm việc thi hành dừng lại.
Chỉ người có thẩm quyền kháng nghị mới có thể yêu cầu hoãn thi hành án, và khi đã kháng nghị thì có thể quyết định tạm đình chỉ thi hành bản án bị kháng nghị. Đương sự không có quyền kháng nghị; đương sự chỉ có quyền đề nghị. Bài này giải thích khoảng cách giữa "đề nghị" và "kháng nghị", điều gì thực sự làm dừng thi hành, và nếu bản án đã thi hành xong rồi mới bị huỷ thì tài sản xử lý ra sao. Thời hạn đề nghị giám đốc thẩm, tái thẩm thuộc mảng thời hạn, chỉ được nhắc.
Vì sao bản án phúc thẩm có hiệu lực ngay
Hệ thống tố tụng của Việt Nam theo nguyên tắc hai cấp xét xử: sơ thẩm và phúc thẩm. Bản án phúc thẩm là kết luận chung cuộc của quá trình xét xử thông thường, nên luật cho nó hiệu lực ngay khi tuyên. Giám đốc thẩm và tái thẩm không phải cấp xét xử thứ ba mà là thủ tục đặc biệt, chỉ mở ra khi có căn cứ luật định và khi người có thẩm quyền kháng nghị.
Điều này có nghĩa là bên thua ở phúc thẩm không thể coi việc gửi đơn lên toà án cấp trên là một lần "kháng cáo tiếp". Đơn đề nghị giám đốc thẩm chỉ là một nguồn thông tin để người có thẩm quyền xem xét có kháng nghị hay không. Phần lớn đơn đề nghị không dẫn tới kháng nghị, vì căn cứ giám đốc thẩm là vi phạm nghiêm trọng thủ tục tố tụng, kết luận không phù hợp với tình tiết khách quan gây thiệt hại, hoặc sai lầm nghiêm trọng trong áp dụng pháp luật, chứ không phải chỉ là việc không đồng ý với kết quả.
Sau đợt tổ chức lại hệ thống toà án năm 2025, thẩm quyền xét xử phúc thẩm và thẩm quyền kháng nghị giám đốc thẩm được sắp xếp lại theo cấp toà mới. Khi gửi đơn, bạn cần đối chiếu luật tổ chức toà án và luật tố tụng hiện hành để biết gửi ai, thay vì dùng hướng dẫn cũ.
Đề nghị và kháng nghị: khác nhau ở đâu
Hai từ nghe gần giống nhau nhưng hệ quả pháp lý khác hẳn. Bảng dưới đặt cạnh nhau để dễ phân biệt.
| Tiêu chí | Đơn đề nghị giám đốc thẩm, tái thẩm | Kháng nghị giám đốc thẩm, tái thẩm |
|---|---|---|
| Ai làm | Đương sự, người có quyền lợi liên quan, cơ quan tổ chức phát hiện vi phạm | Chỉ người có thẩm quyền theo luật tố tụng, như Chánh án, Viện trưởng ở cấp được luật giao |
| Bản chất | Thông báo, đề nghị xem xét | Quyết định tố tụng, mở thủ tục xét lại |
| Tác động lên bản án | Không làm bản án ngừng hiệu lực | Bản án vẫn còn hiệu lực cho tới khi có quyết định giám đốc thẩm, tái thẩm |
| Tác động lên thi hành án | Không tự làm dừng thi hành | Người kháng nghị có thể quyết định tạm đình chỉ thi hành |
| Kết quả có thể có | Được trả lời có hoặc không kháng nghị | Hội đồng giám đốc thẩm, tái thẩm giữ nguyên, huỷ, sửa bản án |
Một cách nhớ: đơn của bạn chỉ gõ cửa. Cửa có mở hay không là do người có thẩm quyền kháng nghị.
Ba cơ chế có thể làm việc thi hành chậm lại
Yêu cầu hoãn thi hành án của người có thẩm quyền kháng nghị. Trong lúc đang xem xét đơn, nếu thấy có dấu hiệu cần kháng nghị, người có thẩm quyền có thể yêu cầu cơ quan thi hành án hoãn thi hành trong một khoảng thời gian luật định để có thời gian nghiên cứu hồ sơ. Đây là yêu cầu của người có thẩm quyền, không phải của bạn.
Tạm đình chỉ thi hành khi đã kháng nghị. Khi đã ra kháng nghị giám đốc thẩm hoặc tái thẩm, người kháng nghị có quyền quyết định tạm đình chỉ thi hành bản án bị kháng nghị cho tới khi có quyết định giám đốc thẩm, tái thẩm. Cơ quan thi hành án nhận được quyết định này thì phải dừng phần tương ứng.
Các căn cứ hoãn khác theo luật thi hành án dân sự. Luật Thi hành án dân sự còn có những căn cứ hoãn khác, chẳng hạn người phải thi hành án ốm nặng có xác nhận của cơ sở y tế, hoặc các bên có thoả thuận. Những căn cứ này không liên quan tới giám đốc thẩm và cần đối chiếu bản luật hiện hành.
Nếu bạn là bên thua và đang gửi đơn
Điều thực tế nhất là chuẩn bị tinh thần rằng bản án vẫn sẽ được thi hành trong lúc bạn chờ. Việc chây ỳ không thi hành dựa trên lý do "đang đề nghị giám đốc thẩm" không được pháp luật bảo vệ; cơ quan thi hành án có thể áp dụng biện pháp cưỡng chế khi hết thời hạn tự nguyện thi hành. Tẩu tán tài sản để né thi hành còn có thể dẫn tới trách nhiệm nặng hơn.
Đơn đề nghị muốn được xem xét nghiêm túc cần chỉ ra căn cứ cụ thể theo luật, không chỉ nhắc lại các lập luận đã thua ở hai cấp. Nên trích chính xác đoạn nhận định trong bản án bị cho là sai, chỉ ra chứng cứ nào bị bỏ qua hoặc thủ tục nào bị vi phạm, kèm chứng cứ chứng minh. Nếu có tình tiết mới mà trước đây không thể biết, đó là hướng tái thẩm chứ không phải giám đốc thẩm.
Nếu việc thi hành sẽ gây thiệt hại không thể khắc phục, như phá dỡ nhà hoặc bán đấu giá tài sản duy nhất, đơn nên nêu rõ và đề nghị người có thẩm quyền xem xét yêu cầu hoãn. Đây là việc nhiều người bỏ qua: chỉ đề nghị xét lại nội dung mà quên đề nghị cơ chế làm chậm thi hành trong lúc chờ.
Nếu bạn là bên thắng và bên kia đang gửi đơn
Bản án phúc thẩm đã có hiệu lực cho phép bạn yêu cầu thi hành ngay. Việc bên kia gửi đơn đề nghị giám đốc thẩm không phải lý do để cơ quan thi hành án từ chối nhận đơn của bạn. Nếu gặp trường hợp bị yêu cầu "chờ kết quả giám đốc thẩm", bạn có quyền hỏi rõ bằng văn bản là đã có yêu cầu hoãn hay quyết định tạm đình chỉ của người có thẩm quyền chưa.
Đồng thời, nên hiểu rủi ro: nếu sau đó bản án bị kháng nghị và bị huỷ, phần đã thi hành có thể phải xử lý lại. Với những tài sản lớn như nhà đất nhận theo bản án, cân nhắc thời điểm chuyển nhượng tiếp cho người khác. Không phải vì luật cấm, mà vì người mua lại có thể bị cuốn vào một vụ tranh chấp mới.
Giữ hồ sơ thi hành án đầy đủ: quyết định thi hành, biên bản giao nhận tiền, tài sản, chứng từ chi trả. Khi có biến động về sau, đây là bằng chứng để xác định ai đã nhận gì, lúc nào.
Bản án bị huỷ sau khi đã thi hành xong: những gì xảy ra
Đây là tình huống ít gặp nhưng nặng hậu quả. Nguyên lý chung theo luật tố tụng và luật thi hành án dân sự như sau, chi tiết cần đối chiếu từng vụ:
- Khi bản án bị huỷ để xét xử lại, quan hệ tranh chấp trở về trạng thái chưa được giải quyết xong. Việc hoàn trả những gì đã thi hành thường được giải quyết trong bản án mới hoặc theo yêu cầu của đương sự.
- Khi bản án bị sửa, phần đã thi hành vượt quá nội dung bản án mới thì người đã nhận có thể phải hoàn trả phần chênh.
- Tài sản đã bán đấu giá cho người mua ngay tình nói chung được pháp luật bảo vệ; việc khôi phục quyền lợi của người bị thi hành thường chuyển sang hướng hoàn trả giá trị thay vì lấy lại tài sản.
- Nếu việc huỷ bản án xuất phát từ sai phạm của người tiến hành tố tụng gây thiệt hại, có thể phát sinh yêu cầu bồi thường theo Luật Trách nhiệm bồi thường của Nhà nước 2017, qua thủ tục riêng.
- Thời gian xử lý những việc này thường kéo dài, nên cả hai bên đều nên có người làm nghề đi cùng.
Giám đốc thẩm và tái thẩm: hai cánh cửa khác nhau
Nhiều đơn gửi lên bị trả lời không có căn cứ chỉ vì chọn sai cửa. Giám đốc thẩm nhắm vào sai lầm của chính bản án: toà đã vi phạm thủ tục nghiêm trọng, đã kết luận trái với chứng cứ có trong hồ sơ, hoặc đã áp dụng sai pháp luật. Tái thẩm nhắm vào điều mà toà không thể biết lúc xử: tình tiết mới được phát hiện có thể làm thay đổi cơ bản nội dung, chứng cứ bị làm giả, người tiến hành tố tụng cố ý làm sai, hoặc bản án dựa trên một bản án, quyết định khác đã bị huỷ.
Ví dụ giả định: sau khi thua kiện đòi nợ, bên vay tìm thấy biên nhận đã trả tiền nằm trong giấy tờ của người thân đã mất, mà trong suốt quá trình xử không ai biết tới. Đó là hướng tái thẩm. Còn nếu biên nhận đã nộp cho toà mà bản án không hề nhắc tới, thì đó là hướng giám đốc thẩm vì toà bỏ qua chứng cứ có trong hồ sơ.
Dù đi cửa nào, cơ chế tác động tới việc thi hành vẫn giống nhau: đơn không làm dừng; chỉ người có thẩm quyền kháng nghị mới yêu cầu hoãn hoặc quyết định tạm đình chỉ. Thời hạn đề nghị của hai thủ tục khác nhau, xem bên mảng thời hạn.
Khi nào nên hỏi luật sư ngay
Thủ tục giám đốc thẩm, tái thẩm là vùng mà đơn tự viết theo cảm tính hiếm khi đi tới đâu. Bạn nên hỏi luật sư khi: bản án đụng tới nhà ở, đất đai hoặc khoản tiền lớn; bạn cho rằng có vi phạm thủ tục nghiêm trọng như không được triệu tập hợp lệ; hoặc có chứng cứ mới mà trước đây không thể biết. Nếu chưa biết bắt đầu từ đâu, bạn có thể hỏi luật sư trên AI Cố Vấn để được chỉ ra hướng đi và giấy tờ cần chuẩn bị.
Người làm nghề sẽ giúp phân loại hướng đi, giám đốc thẩm hay tái thẩm, viết đơn nêu đúng căn cứ, và quan trọng hơn là đánh giá xem có nên đề nghị cơ chế hoãn thi hành trong lúc chờ hay không. Họ cũng giúp bạn tính kịch bản xấu: đơn không được chấp nhận thì nghĩa vụ thi hành vẫn còn nguyên, nên chuẩn bị tài chính hoặc thương lượng với bên kia về cách thi hành.
Với bên thắng, luật sư giúp theo dõi việc thi hành và phản ứng đúng nếu có yêu cầu hoãn hay quyết định tạm đình chỉ, tránh để việc thi hành bị kéo dài không có căn cứ.
Câu hỏi thường gặp
Gửi đơn đề nghị giám đốc thẩm rồi thì có phải thi hành bản án phúc thẩm không?
Vẫn phải thi hành. Đơn đề nghị không làm bản án ngừng hiệu lực và không tự làm dừng việc thi hành. Chỉ khi người có thẩm quyền kháng nghị yêu cầu hoãn, hoặc đã kháng nghị và quyết định tạm đình chỉ thi hành, thì cơ quan thi hành án mới dừng phần tương ứng.
Đương sự có tự kháng nghị giám đốc thẩm được không?
Không. Đương sự chỉ có quyền gửi đơn đề nghị xem xét theo thủ tục giám đốc thẩm hoặc tái thẩm. Quyền kháng nghị thuộc về người có thẩm quyền theo luật tố tụng, như Chánh án và Viện trưởng ở cấp được luật giao sau khi tổ chức lại toà án năm 2025.
Bản án phúc thẩm có hiệu lực từ ngày tuyên hay ngày nhận được bản án?
Bản án phúc thẩm có hiệu lực kể từ ngày tuyên án. Ngày nhận bản án có ý nghĩa với một số việc khác như tính thời hạn tự nguyện thi hành sau khi có quyết định thi hành án, phần đó thuộc mảng thời hạn và cần đối chiếu cụ thể.
Đã có kháng nghị giám đốc thẩm thì bản án còn hiệu lực không?
Bản án vẫn còn hiệu lực cho tới khi Hội đồng giám đốc thẩm ra quyết định. Kháng nghị mở thủ tục xét lại, còn việc thi hành chỉ dừng khi người kháng nghị quyết định tạm đình chỉ thi hành bản án bị kháng nghị.
Bản án đã thi hành xong rồi mới bị huỷ thì có lấy lại được tài sản không?
Có thể được hoàn trả, nhưng cách thức tuỳ từng trường hợp. Tài sản đã bán cho người mua ngay tình thường không lấy lại nguyên trạng mà chuyển sang hoàn trả giá trị. Nếu thiệt hại do sai phạm của người tiến hành tố tụng, có thể yêu cầu Nhà nước bồi thường theo thủ tục riêng.
Có nên vừa đề nghị giám đốc thẩm vừa thương lượng thi hành với bên thắng không?
Có thể làm song song. Thương lượng về cách thi hành, ví dụ trả dần, không làm mất quyền đề nghị giám đốc thẩm. Thoả thuận nên lập bằng văn bản và thông qua cơ quan thi hành án để có giá trị, tránh hiểu lầm là đã từ bỏ quyền.