Có rút lại được giấy cam kết hay không phụ thuộc vào việc cam kết đó thuộc loại nào: lời hứa đơn phương với người không xác định thường rút được trước khi có người bắt đầu thực hiện và phải công bố việc rút; cam kết nằm trong một thoả thuận với bên kia thì không tự rút được mà cần bên kia đồng ý hoặc có căn cứ luật định; cam kết nộp cho cơ quan nhà nước gắn với thủ tục của cơ quan đó. Cam kết ký do bị lừa dối, đe doạ thì phải yêu cầu toà tuyên vô hiệu, không tự huỷ được.
Trong đời sống, "giấy cam kết" là tên gọi của rất nhiều thứ khác nhau: cam kết trả nợ, cam kết không tái phạm, cam kết bảo mật, cam kết thưởng cho ai tìm được đồ thất lạc, cam kết bảo vệ môi trường. Bài này không bàn giấy cam kết viết tay có giá trị hay không, mà bàn câu hỏi tiếp theo: một cam kết đã có giá trị thì sống đến bao giờ, và người ký có thể rút lại không.
Giấy cam kết của bạn thuộc loại nào
Bước đầu tiên là xếp tờ cam kết vào đúng nhóm, vì mỗi nhóm đi theo một bộ quy tắc riêng.
| Loại cam kết | Ví dụ | Rút lại được không |
|---|---|---|
| Hứa đơn phương với người không xác định | Hứa thưởng cho ai tìm được giấy tờ thất lạc, cam kết tặng học bổng cho học sinh đạt giải | Thường được rút trước khi đến hạn bắt đầu thực hiện, phải công bố công khai theo cách đã hứa |
| Cam kết là một phần thoả thuận hai bên | Cam kết trả nợ theo lịch, cam kết bảo mật trong hợp đồng, cam kết không cạnh tranh | Không tự rút được; cần thoả thuận chấm dứt hoặc căn cứ luật định |
| Cam kết đơn phương với một người cụ thể | Giấy cam kết bồi thường cho hàng xóm, cam kết chịu trách nhiệm khoản nợ của người thân | Thường không rút được khi bên kia đã dựa vào đó để hành động |
| Cam kết nộp cơ quan nhà nước | Bản cam kết đủ điều kiện an toàn thực phẩm, cam kết trong hồ sơ cấp phép | Gắn với thủ tục; muốn thay đổi phải làm thủ tục với cơ quan đó |
| Cam kết nội bộ doanh nghiệp, nơi làm việc | Cam kết tuân thủ nội quy, cam kết bồi hoàn chi phí đào tạo | Thường là một phần quan hệ lao động; theo hợp đồng và luật lao động |
Cùng một tờ giấy có thể chứa nhiều loại cam kết. Hãy tách từng câu cam kết ra và xếp riêng, đừng xếp cả tờ vào một nhóm.
Lời hứa đơn phương: rút được, nhưng có điều kiện
Bộ luật Dân sự 2015 coi hứa thưởng, thi có giải là hành vi pháp lý đơn phương: người hứa tự mình ràng buộc, không cần ai đồng ý. Đổi lại, người hứa có thể rút lại lời hứa thưởng khi chưa đến hạn bắt đầu thực hiện công việc, và phải công bố việc rút theo cách đã dùng để công bố lời hứa. Ví dụ đăng hứa thưởng trên một nhóm cộng đồng thì cũng phải đăng việc rút trên nhóm đó.
Khi đã có người bắt đầu làm, hoặc đã làm xong công việc, người hứa không rút được nữa và phải trả thưởng cho người hoàn thành theo điều kiện đã công bố. Đây là lý do lời hứa đơn phương nên kèm thời hạn và điều kiện rõ ràng: thời hạn hết thì cam kết tự hết hiệu lực, không cần ai rút.
Các cam kết tặng cho cũng cần chú ý. Một lời hứa sẽ tặng một khoản tiền hay một tài sản mà chưa có thoả thuận tặng cho hoàn tất theo hình thức luật yêu cầu thì thường chưa phát sinh nghĩa vụ chuyển giao. Ngược lại, khi hợp đồng tặng cho đã có hiệu lực, người tặng không thể đơn phương đòi lại, trừ trường hợp tặng cho có điều kiện mà bên nhận không thực hiện điều kiện.
Cam kết trong một thoả thuận: không tự rút được
Phần lớn giấy cam kết mà người dân và doanh nghiệp ký thật ra là một phần của thoả thuận với một bên khác. Giấy cam kết trả nợ đi kèm khoản vay, cam kết bảo mật đi kèm hợp đồng lao động hay hợp đồng hợp tác, cam kết không khởi kiện đi kèm một khoản bồi thường đã nhận. Bên kia đã dựa vào cam kết đó để đưa tiền, giao việc, hay nhượng bộ.
Với loại này, người ký không thể đơn phương tuyên bố rút lại. Muốn chấm dứt, cần một trong các cách: hai bên thoả thuận chấm dứt; điều kiện chấm dứt ghi trong cam kết đã xảy ra, ví dụ hết thời hạn; nghĩa vụ đã thực hiện xong; hoặc có căn cứ luật định cho phép đơn phương chấm dứt hay huỷ bỏ, như bên kia vi phạm nghiêm trọng. Mỗi căn cứ có điều kiện riêng và hệ quả bồi thường riêng.
Gửi thông báo "rút lại cam kết" trong trường hợp này không làm cam kết mất hiệu lực, nhưng lại có thể được dùng làm bằng chứng cho thấy bạn không định thực hiện nghĩa vụ. Trước khi gửi, nên cân nhắc kỹ và hỏi ý kiến người làm nghề nếu khoản liên quan lớn.
Cam kết tự hết hiệu lực khi nào
Không cần rút, một cam kết sẽ tự chấm dứt khi rơi vào một trong các tình huống sau. Kiểm danh sách này trước khi nghĩ đến chuyện rút.
- Thời hạn ghi trong cam kết đã hết, ví dụ cam kết bảo mật trong hai năm sau khi nghỉ việc.
- Nghĩa vụ đã thực hiện xong: nợ đã trả hết, công trình đã sửa xong như đã hứa.
- Điều kiện chấm dứt ghi trong cam kết đã xảy ra, ví dụ cam kết có hiệu lực cho tới khi dự án kết thúc.
- Thoả thuận gốc mà cam kết đi kèm đã chấm dứt, nếu cam kết không được ghi là còn hiệu lực sau đó.
- Bên được hưởng cam kết đã miễn thực hiện bằng văn bản.
- Việc cam kết không còn thực hiện được vì đối tượng không còn, ví dụ tài sản cam kết sửa đã bị tiêu huỷ không do lỗi người cam kết.
- Người cam kết là cá nhân qua đời với cam kết gắn với nhân thân; còn nghĩa vụ tài sản thì người thừa kế thực hiện trong phạm vi di sản.
Khi cam kết đã tự hết hiệu lực, nên xin bên kia một văn bản xác nhận, hoặc tự gửi thông báo nêu căn cứ, để sau này không ai đem tờ giấy cũ ra đòi lại.
Cam kết ký khi bị ép, bị lừa: không tự huỷ, phải yêu cầu toà
Nhiều người muốn rút cam kết vì cho rằng mình đã ký trong hoàn cảnh không tự nguyện: bị đe doạ, bị giữ lại không cho về, bị lừa về sự thật. Bộ luật Dân sự 2015 cho phép yêu cầu toà án tuyên bố giao dịch vô hiệu do bị lừa dối, đe doạ, cưỡng ép. Nhưng đây là quyền phải thực hiện qua toà, không phải quyền tự tuyên bố. Cho tới khi toà tuyên vô hiệu, tờ cam kết vẫn có thể bị bên kia viện dẫn.
Quyền yêu cầu tuyên vô hiệu loại này có giới hạn thời gian, tính theo quy định về thời hiệu; để lâu có thể mất quyền. Vì vậy, nếu bạn cho rằng mình bị ép ký, nên làm ngay ba việc: ghi lại diễn biến khi còn nhớ rõ, giữ mọi chứng cứ như tin nhắn, người chứng kiến, và hỏi người làm nghề về hướng đi.
Ở chiều ngược lại, người nhận cam kết nên hiểu: một cam kết lấy được bằng cách gây áp lực có thể bị tuyên vô hiệu và còn kéo theo trách nhiệm khác. Cam kết bền vững là cam kết được ký trong điều kiện bình thường, có thời gian đọc và cân nhắc.
Cam kết không khiếu nại, không khởi kiện
Loại cam kết này hay xuất hiện sau va chạm giao thông, tai nạn lao động, tranh chấp hàng xóm: một bên nhận một khoản bồi thường và ký cam kết "không khiếu nại, không khởi kiện về sau". Câu hỏi thường gặp là cam kết đó có hiệu lực đến đâu.
Quyền khởi kiện là quyền tố tụng do luật trao, và một cam kết riêng giữa hai bên thường không thể ngăn toà án thụ lý một vụ kiện đáp ứng điều kiện. Tuy nhiên, cam kết này cùng với chứng từ nhận tiền là chứng cứ quan trọng cho thấy tranh chấp đã được giải quyết bằng thoả thuận. Khi xét xử, toà sẽ xem xét thoả thuận đó có hợp pháp, tự nguyện, có tương xứng với thiệt hại thực tế không. Nếu thiệt hại phát sinh sau, như thương tật nặng hơn dự kiến, kết quả có thể khác.
Với vụ việc có yếu tố hình sự, cam kết giữa các bên không thay thế được trình tự tố tụng; việc bãi nại chỉ có ý nghĩa trong những trường hợp luật cho phép. Không nên dựa vào loại cam kết này như một sự bảo đảm tuyệt đối, dù bạn ở phía nào.
Muốn chấm dứt một cam kết: trình tự gọn
Dù cam kết thuộc loại nào, các bước dưới đây giúp bạn đi đúng đường và để lại dấu vết rõ ràng.
- Đọc lại tờ cam kết, tách từng câu cam kết và xếp vào nhóm theo bảng ở đầu bài.
- Kiểm xem cam kết đã tự hết hiệu lực chưa: thời hạn, nghĩa vụ đã xong, điều kiện chấm dứt.
- Nếu là lời hứa đơn phương với người không xác định và chưa có ai bắt đầu thực hiện, công bố việc rút theo cùng cách đã công bố lời hứa.
- Nếu là cam kết trong thoả thuận, đề nghị bên kia ký văn bản chấm dứt hoặc sửa đổi; nêu lý do và đề xuất cách giải quyết phần đã thực hiện.
- Nếu là cam kết nộp cơ quan nhà nước, hỏi cơ quan đã tiếp nhận về thủ tục điều chỉnh hoặc chấm dứt.
- Nếu cho rằng mình bị ép hoặc bị lừa khi ký, thu thập chứng cứ và hỏi người làm nghề sớm, vì quyền yêu cầu toà tuyên vô hiệu có giới hạn thời gian.
Giữ bản gốc mọi văn bản chấm dứt, xác nhận đã hoàn thành nghĩa vụ. Tờ cam kết cũ không bị thu hồi thì có thể còn bị viện dẫn rất lâu về sau.
Câu hỏi thường gặp
Đã ký giấy cam kết trả nợ, giờ muốn rút lại có được không?
Không tự rút được, vì cam kết trả nợ là một phần thoả thuận với người cho vay. Muốn thay đổi, cần bên cho vay đồng ý bằng văn bản, hoặc chứng minh có căn cứ luật định như cam kết được ký do bị lừa dối, đe doạ, khi đó phải yêu cầu toà án tuyên vô hiệu.
Đăng hứa thưởng tìm đồ thất lạc rồi tự tìm được, có phải trả thưởng không?
Nếu chưa có ai bắt đầu thực hiện công việc, bạn có thể rút lời hứa và nên công bố việc rút trên cùng kênh đã đăng. Nếu đã có người tìm thấy và trả lại theo điều kiện đã công bố trước khi bạn rút, bạn vẫn phải trả thưởng.
Cam kết không khởi kiện có ngăn được người kia đi kiện không?
Thường không ngăn được việc toà thụ lý một vụ kiện đáp ứng điều kiện, vì quyền khởi kiện do luật trao. Nhưng cam kết và chứng từ nhận tiền là chứng cứ quan trọng cho thấy tranh chấp đã được giải quyết, toà sẽ xem xét khi giải quyết vụ việc.
Ký cam kết khi bị ép thì có tự coi là không có giá trị được không?
Không tự tuyên bố được. Bạn phải yêu cầu toà án tuyên giao dịch vô hiệu do bị đe doạ, cưỡng ép. Quyền này có giới hạn thời gian, nên cần thu thập chứng cứ và hỏi người làm nghề sớm.
Cam kết bảo mật trong hợp đồng lao động có hết khi nghỉ việc không?
Tuỳ nội dung. Nếu cam kết ghi rõ còn hiệu lực một thời gian sau khi nghỉ việc thì vẫn ràng buộc trong thời gian đó. Nếu không ghi, việc áp dụng tiếp sau khi nghỉ dễ gây tranh cãi, nên đọc kỹ hợp đồng và nội quy.
Nợ đã trả xong nhưng người cho vay vẫn giữ giấy cam kết, có sao không?
Về nguyên tắc nghĩa vụ đã chấm dứt khi trả xong, nhưng giấy cam kết còn nằm ở bên kia có thể gây phiền phức về sau. Nên đòi lại bản gốc hoặc xin giấy xác nhận đã trả hết nợ, và giữ chứng từ chuyển tiền.